Wspomnieniami podzielił się z nami Kazimierz Chyłko, zawodnik krakowskiego klubu KS Korona, mistrz mechaniki precyzyjnej oddany kolarstwu, łączący życiową pasję z zawodem.

W roku 1959 startował w Małym Wyścigu Pokoju "w Krakowie", organizatorem był K. S. Korona Pan Władysław Wandor. I nagrodą był kompletny rower Favorit (cena 2400), II nagrodą kompletny rower Huragan (cena 2800). Kolejnymi nagrodami były części, które pochodziły z rozebranego roweru Huragan, z czego wynika, że te właśnie rowery były już dostępne na rynku. Części zasadnicze były sygnowane ZZR. "Historii powstania firmy Romet nie znam. Wiem jednak, że w Polsce przedwojennej funkcjonowały cztery znaczące firmy: Kamiński, Rybowski, Rędzia, no i czwarta Jarząbek" - pisze Chyłko w liście do Redakcji. Fabryka rowerów Jan Kamiński w Warszawie produkowała rowery od wczesnych lat 30- tych do wybuchu wojny. Budowano tam rowery wielu typów. Podstawowa wersja to rower drogowy, klasyczny, na kółkach 28". Rama, korbowód, kierownica, siodło były produkcji własnej. Istniały dwie możliwości wymiany na elementy produkowane przez inne firmy. Na życzenie klienta rowery były również odpowiednio doposażone. Rower turystyczny na kołach 26". Charakteryzował się ogumieniem typu "Balony" 26x2, piasta tylna typu "Torpedo" (kontra błotniki), Kierownica tzw. Baran. Rower tzw. popularny. Posiadał bardzo wydłużona ramę, pełne wyposażenie. Rower typu "Damka". Pięknie wyposażony, koła 26","balony", siatka na tylnym kole. Rower półwyścigowy tzw. Extra- Lux posiadał opony balonowe Englebert lub Dunlop. Rower dostawczy- trójkołowy. Wyposażony był w rozmaite typy gondoli. Produkowano wersje na kołach motocyklowych, a napęd tak jak w tandemach. Bardzo ciekawe jest to ,że ich udźwig sięgał 400 kg. Cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem. Rowery wyścigowe nazywano "Single". Produkowane z przewagą części niemieckich, angielskich, francuskich. Sprowadzano nawet z Japonii ramy szosowe. Na zamówienie firma budowała ramy dla indywidualnych odbiorców. Stery i miski karbon. Bramptona Piasty Pelissiera lub "Ce-pe". Opony cingeltuby Englebert, Wolber lub "Sanok". Przekładnia czyli napęd Viliamsa. Chyłko dodaje, że tak jak obecnie rowery wszystkich firm budowane były z podobnych części. Już w rowerach z lat 20- tych montowane były najlepsze stery i miski korbowodu. Do dnia dzisiejszego w starych rowerach podczas renowacji i rozebrania tychże elementów jesteśmy zaskoczeni precyzją ich wykonania, pięknym kształtem i co najważniejsze trwałością. W latach przedwojennych Brampton był na pierwszym miejscu. Najlepsze łańcuchy nawet po wojnie były montowane do Helietów Cinelli i innych. Dopiero w latach 60- tych popularnym łańcuchem i wolnobiegiem stała się włoska Regina. Najlepsze piasty do rowerów wyścigowych produkowała firma Pelissier. Różnej długości klipsy (noski), o świetnej sprężystości i doskonałej formie produkowała firma Lapiz. Nie zdradzona do dzisiaj tajemnica garbowania skór jest w posiadaniu Brooks'a (nie naciąga się i nie "flaczeje" na deszczu). Firma Stanisław Rędzia Łódź zajmowała się produkcją rowerów turystycznych i wyścigowych (również na zamówienie). Charakteryzowała je piękna szata graficzna, dużo powłok galwanicznych. Firma działała na pewno w latach 30- tych. Rędzia wprowadził śmiałe rozwiązania kierownicy, wspornik był na stałe złączony lutem twardym z korpunkiem. Chcąc pominąć uciążliwe obejmy do mocowania klamek hamulcowych przyspawał je i pięknie opiłował. Ciężkie rury stalowe, zwijane były na bardzo małe średnice, co powodowało, że konstrukcja była lekka, niestety brakowało jej sztywności. Rury do widelców na tył i przód zwijały niemal wszystkie firmy. Były to rury zbieżne ze szwem. Bardzo dobrze to widać przy renowacji takiej ramy. Technologia lutowania rur w mufach oraz lutowanie rur zbieżnych często odbywało się w ogniskach kowalskich, a nie przy pomocy palnika acetylenowo- tlenowego. Gwarantowało to równomierne zagrzanie łączonych elementów i równomierne rozlanie się lutu mosiężnego.

Tyle wspomnień o polskich rowerach
Kazimierz Chyłko

Wykaz firm polskich produkujących rowery i części rowerowe przed 1939 r.
/za W. Rzeczycki, "Kolekcja rowerów wyprodukowanych do 1939 roku...." , Studia i materiały t. VII, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Warszawa 1994/

"Apollo" Zakłady Przemysłowe H. Geymayer i S- ka komandytowa, Czechowice
"Argus", Łódź
"Centra", Poznań
"J.D. B" Józef Dąbrowski, Bydgoszcz
"Excelsior", Warszawa
Fabryka Części Rowerowych Sp. z o.o. , Chrzanów Trzebiński
Fabryka Części Rowerowych "Korona", Częstochowa
Fabryka Części Rowerowych Piotr Nowacki, Bydgoszcz
Fabryka Części Rowerowych J. Wylęgała i S- ka, Poznań
Fabryka Części do Rowerów L. Madrewald, Bydgoszcz
Fabryka Części do Rowerów "Galwa", Bydgoszcz
Fabryka Odlewów Kutolanych M. Horowicz i S- ka, Radom
Fabryka Wyrobów Metalowych L.M. Weinberg, Częstochowa
Fabryka obręczy drewnianych do Rowerów A. Zagrabski, Warszawa
Fabryka rowerów, Gramofonów i Wyrobów Metelowych "Ebeco" Sp. z o.o. Katowice, występująca także pod nazwą : Pierwsza Śląska Fabryka Rowerów "Ebeco"
Fabryka Rowerów i Części Rowerowych "HA- BE", Bydgoszcz
Fabryka Rowerów "Tatra" Sp. z o.o., Katowice
Fabryka Wyrobów Drzewnych i Sportowych "EGE", E. Glaznarp, Łódź
Hurtownia Pneumatyków Sp. z o.o., Ostrów Wielkopolski
"Impet", Warszawa
"Inventaria", Fabryka Rowerów i Maszyn, L. Szczepanowski, inż. W. Zdanowski S.A., Poznań
Kapellner i Brat, Katowice
Krajowa Wytwórnia Artykułów Sportowych, Łódź
Krakowska Fabryka Części Rowerowych Sp. z o.o., Kraków
"Mayweg", Polski Przemysł Rowerowy, Będzin
"WMB" ,Wacław Miller, Bydgoszcz
"Niemen", Kresowa Fabryka Rowerów i Motocykli N. Staropolski i S- ka, Grodno
Opatowski S., Łódź
Pierwsza Łódzka Wytwórnia i Hurtownia Rowerów H. Spikulitzer, Łódź
"Polhurt" Fabryka Rowerów i Części Rowerowych Sp. z o.o., Katowice
"Polna" Fabryka Maszyn i Odlewów Żelaza, Przemyśl
Polska Fabryka Rowerów B. Kalinowski, Warszawa
Polskie Zakłady Durkopp, Towarzystwo Przemysłowo- Handlowe Sp. z o.o. Warszaw
Poznańska Wytwórnia Rowerów Bracia Nowaszyk, Poznań
"Pusz" Wytwórnia Rowerów, Warszawa
"Remo" Fabryka Ram i Części Rowerowych Antoni Remlein, Bydgoszcz
"Renoma", Warszawa
"Silesia" Górnośląska Fabryka Rowerów i Części Sp. z o.o., Katowice
"Sport" Składnica Kolarska, Warszawa
"Start" Wytwórnia Rowerów W. Kwieciński, Warszawa
"Svea", Warszawa
Fabryka Rowerów "Światowid", Myszków
Lubelska Wytwórnia Rowerów W. Świątnicki, Lublin
Taler, Łódź
"Tytan", Warszawa
Wytwórnia Osi Rowerowych K. Batorski i S- ka, Chrzanów
Wytwórnia Rowerów M. Ignatowski, Warszawa
Wytwórnia Rowerów S. Szymański, Warszawa

Większość zdjęć została wykonana na wystawie "Rowerem przez lata" która odbyła się w Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie . Artykuł opracowano min. na podstawie materiałów z wystawy zgromadzonych przez Pana Marka Golonkę.

Dodano: 2012-06-05

Autor: Tekst: Miłosz Kędracki, zdjęcia: bikeBoard

Tagi: historia roweru

Reklama


Aktualny numer

Piszemy m.in.

    Piszemy m.in. o:
  • Czy CCC Team zaspokoi oczekiwania polskiego kibica?
  • Mistrzostwa Europy adventure racing w Polsce
  • Żywienie w kolarstwie górskim
  • Zaburzenie wzorca oddechowego i jego możliwe konsekwencje